"Waar ik ook kom, overal wacht mij een nieuw instrument"

Op Prinsjesdag laat Boris Giltburg de vleugel daveren in Rachmaninovs Tweede pianoconcert. Het eerste van een aantal Haagse concerten.

De Russisch-Israëlische pianist Boris Giltburg (Moskou, 1984) wordt veel gevraagd voor zijn vertolkingen van de grote pianoleeuwconcerten: Rachmaninov, Tsjaikovsky, Prokofjev… Dat is terecht, want met zijn enorme techniek brengt hij die virtuoze werken op een grandioze wijze tot leven. Maar Boris’ ware grootsheid blijkt juist in de verstilde momenten. Dan kromt zijn rug zich bijna 90 graden en beroeren zijn handen, die net daarvoor de vleugel nog lieten daveren, de toetsen plotseling met innige tederheid. De tonen maken zich parelend los van de snaren, tijd en ruimte worden klank en muzikale lijnen.

Klik

Dat Boris bij elk concert, waar ook ter wereld, die klanken uit een vleugel tovert, is geen sinecure. “Waar ik ook kom, overal wacht mij een nieuw instrument. Dat is als het ontmoeten van een nieuwe persoon: soms klikt het meteen, soms moet je lang met elkaar praten. Maar de vleugel staat in de concertzaal, en is meestal beperkt voor mij beschikbaar. Soms verrast een vleugel mij, dan geeft hij me een klank, een gelaagdheid in kleuren die me inspireert.” En als het tegenvalt, is er de lokale pianotechnicus om te helpen. “Een goede technicus kan het karakter van een vleugel in een paar uur tijd compleet veranderen, dat is bijna magie!’ Is het vervelend dat je tijdens een tournee niet veel kunt studeren? “De echte voorbereiding heb ik natuurlijk al thuis gedaan. Even niet spelen, en alles wat je hebt gestudeerd en geabsorbeerd in je hoofd laten garen, dat is heel prettig en goed.”

Fotograaf

Boris moet erg veel reizen. Hoe ervaart hij dat? “Als ik vlieg, ben ik vrij! Dan lees ik, luister muziek, kijk naar films. En de steden waar ik kom, boeien me vaak. Nieuwe plaatsen zien, nieuwe mensen, nieuwe culturen, talen, voedsel. Meestal is het een positieve ervaring.”

Tijdens zijn reizen kan hij zijn andere passie flink uitleven: fotografie. Boris houdt op internet een blog bij (a photo a day) waarop hij zijn werk etaleert. Het zijn treffende foto’s, veelal in zwart-wit, waarin hij volop speelt met lijnen en licht, maar ook liefdevol mensen portretteert. “Zes jaar geleden verloor ik mijn camera, een gewoon snapshot-ding, en terwijl ik op zoek was naar een nieuwe, verdiepte ik me terloops in de fotografie. Ik werd erdoor gegrepen. Ik kocht een goede camera en die liet mij niet los, ik was er werkelijk continu mee bezig. In die tijd studeerde ik veel te weinig piano!”

Diverse vleugels

In zijn huis in Haarlem studeert Boris op een Yamaha kamervleugel. Zijn tweede thuis, in Israël, herbergt een Fazioli concertvleugel die hij erg fijn vindt. Boris vertelt er gretig over. “In vergelijking met Steinway vleugels is de actie van de Fazioli lichter: de toetsen springen sneller terug tegen je vingers, je hebt niet veel kracht nodig om een groot geluid te produceren. De Fazioli heeft een heldere, kristalachtig zingende toon en een diepe bas.”

Heeft hij een voorkeur voor een bepaalde bouwer? “Kijk, rond 1850 had je heel veel pianomakers: Blüthner, Bechstein, Erard, Steinway, Pleyel…allemaal met hun eigen karakter. Een tijd geleden speelde ik op een Pleyel uit 1924, een orkestrale klank, zo rijk! En kortgeleden op een Steingraeber met een milde, intieme klank, ik kon er ongelooflijk zacht op spelen. De diversiteit aan vleugels in de concertzalen neemt de laatste jaren toe, en dat is een goede zaak.”

Masterclasses

Geef je ook les? “Ik heb geen vaste leerlingen. Lesgeven is een grote verantwoordelijkheid, je moet er, vind ik, steeds zijn voor je leerlingen. Ik reis en concerteer heel veel, dus dat zit er niet in.” Maar je geeft wel masterclasses? “Ja, en dat is erg leuk! In eerste instantie behandelde ik stukken die ik zelf speel, maar recent heb ik ook werken gedaan die niet op mijn repertoire staan. Die lessen waren eigenlijk interessanter door de afstand die ik dan heb tot de muziek. Het is objectiever. Tijdens een masterclass luister ik naar meerdere jonge pianisten, je hebt steeds maar een uurtje of zo om én techniek én muziek te behandelen. Maar soms lukt het, soms springt er ineens een vonk over en ontstaat er iets moois. Dat is erg inspirerend en bevredigend.”

Cd’s maken geeft energie

Boris Giltburg heeft meerdere cd’s gemaakt, met voornamelijk werken voor pianosolo: Moessorgski, Prokofjev, Rachmaninov, maar ook Schumann en Beethoven. Hoe ervaart hij het opnameproces? “Ik neem al mijn kamermuziek op in dezelfde concertzaal in Engeland, en met hetzelfde team. Meestal hebben we drie dagen, en we werken elf uur per dag, 100% geconcentreerd, geen minuut gaat verloren. Dat is uitputtend, maar ik leef zelden zo intens als tijdens zulke dagen. Een tijdje geleden maakte ik voor een cd opnamen van pianoconcerten van Sjostakovitsj, met de Royal Liverpool Philharmonic Orchestra. Dan is er een heel andere dynamiek: er zijn veel mensen bij betrokken, en er is heel weinig tijd. De druk was enorm, maar er was ook veel positieve energie. Het was geweldig!”

Eigen transcripties

Op diezelfde cd staan door Boris zelf gemaakte transcripties voor pianosolo van Sjostakovitsj’ strijkkwartetten nummer 2 en 8.Waarom heeft hij die transcripties gemaakt? “Sjostakovitsj heeft geen werken gecomponeerd voor pianosolo met dezelfde kracht en diepgang als zijn kwartetten. Daarom maak ik daarvan transcripties. Niet in de stijl van Liszt, die sterk afweek van het origineel; ik blijf trouw aan de partituur, en voeg hier en daar hooguit een octaafverdubbeling toe.”

Dat laatste zal niet nodig zijn in Rachmaninovs Tweede pianoconcert, dat Boris Giltburg op Prinsjesdag met ons zal spelen. Boris zal Rachmaninovs octavenreeksen laten daveren dat het een lust is, en u ontroeren met zijn innige jeu perlé in het poëtische langzame deel.

Ronald Touw

GA TERUG NAAR NIEUWSOVERZICHT