Let there be light!

Lichtkunstenaar Daan Roosegaarde

Kunstenaar, ontwerper, techneut, ziener, redenaar: Daan Roosegaarde is het allemaal. Hij gebruikt zijn brede kennis van de wereld om met de wereld te communiceren óver onze wereld. En daarbij gebruikt hij licht als taal. Een klein portret van deze bijzondere man.

Daan Roosegaarde was als jongen al zeer nieuwsgierig. Over de wereld om hem heen vroeg hij zich van alles af, over de natuur, de sterrenhemel, de stad en de mensen. Hij bestookte zijn vader met vragen als: ‘Hoe werkt dit?’ en ‘kan dit niet anders?’ Op de middelbare school kwam hij in aanraking met kunst, en ook dit fascineerde hem. Toen hij zestien was en men hem vroeg wat hij wilde worden, antwoordde Daan: ‘Iets met kunst. En design. En ik wil reizen, ondernemen, met techniek bezig zijn en dingen maken.’ Helaas bestond daarvoor geen opleiding. Dus ging Daan het zelf wel uitzoeken.

Spons
Uiteindelijk studeerde Daan aan de Academie voor Kunst en Industrie in Enschede en het voormalige Berlage-instituut in Rotterdam. Maar hij zat ook in collegebankjes bij biologen en sterrenkundigen. Zoals Daan het zelf zegt: ‘Je moet kennis opzuigen als een spons, niet in hokjes denken, alles met elkaar verbinden.’
Dat alles resulteerde in 2006 in de oprichting van Studio Roosegaarde in Rotterdam, een ‘droomfabriek voor interactieve ontwerpen’. Wat was zijn uitgangspunt? ‘De wereld decoreren, dat is de horror. Ik maak geen statische dingen. Vergelijk het met de natuur: je bent je er niet van bewust, maar het werkt én het ziet er geweldig uit. Mijn werk moet dat ook doen: versmelten met het leven.’

High-social
Daan creëerde een interactief oplichtende dansvloer, die bovendien zelf stroom opwekt. Hij maakte gladde, rotsachtige objecten die bij aanraking licht uitstralen – nu te beleven op een plein in Almere. Bij zijn project Dune kon je door een korenveld lopen waarvan de halmen oplichtten bij aanraking. In al die werken is er de interactie tussen mens en object, en daardoor ook tussen mensen onderling. Daan: ‘Het gaat niet over high-tech, maar over high-social’.

Relevantie
Daan won vele prijzen, onder meer tweemaal de Dutch Design Award. In 2012 kreeg hij de Charlotte Köhlerprijs voor beeldende kunst. Die prijs markeerde een wending in Daans werk. ‘Creativiteit’, zegt Daan, ‘begint altijd met een vraag. Waarom geven vuurvliegjes licht? Waarom accepteren we dat de lucht zo vervuild is? Waarom laten we het ruimteafval onze ruimtevaart in gevaar brengen?’ Dat soort vragen resulteren bij Daan sinds 2012 in kunstwerken die niet alleen interactief en high-social zijn, maar die tevens maatschappelijk relevante vraagstukken aankaarten.
Zo creëerde Daan bij Nuenen, waar Vincent van Gogh heeft gewoond en geschilderd, een fietspad dat overdag zonlicht opslorpt en ’s avonds duizenden lichtjes laat fonkelen. Het is geïnspireerd op Van Goghs schilderij De sterrennacht en het wil fietsers betrekken bij de lokale historie én laten nadenken over duurzame energie.
Een project op de Afsluitdijk laat het koplamplicht van auto’s door reflectoren de contouren van historische bouwwerken oplichten, en dat ziet er niet alleen fraai uit: hier wordt licht zélf hergebruikt om de passanten in contact te brengen met de functie van de dijk, en de dreiging van zeespiegelstijging.
Recent opende Daan in het Groninger Museum de tentoonstelling Presence. ‘Het is een soort droomlandschap van objecten en licht, waar je doorheen kunt lopen en dingen aanraken, waardoor steeds het landschap verandert. Het wil de mensen wijzen op de invloed die zij uitoefenen op hun omgeving.’

Licht is taal
Licht speelt in Daans oeuvre een hoofdrol. ‘Licht kan natuurlijk of kunstmatig zijn, maar het is in potentie meer dan alleen praktisch of decoratief. Het kan je staat van geest beïnvloeden, het kan informatie bevatten, een verhaal vertellen. Licht is dus ook een taal. En die gebruik ik om schoonheid te creëren, en beleving. Maar ook om een boodschap over te brengen, bijvoorbeeld over de klimaatsverandering, of duurzame energie.’

Dit alles maakt Daan Roosegaarde tot een maatschappelijk-sociaal geëngageerde techno-poëet. Een kunstenaar met een boodschap, maar die ook hoop en optimisme wil geven. Zelf zegt hij daarover: ‘Complexe problemen oplossen, kritisch denken en creativiteit, dat zijn typisch menselijke eigenschappen. Een computer heeft ze niet. Dat geeft mij hoop dat in onze hypertechnologische wereld onze nieuwsgierigheid, en ons verlangen naar empathie en schoonheid weer gewaardeerd zullen worden. In de wereld waarin wij leven is creativiteit ons ware kapitaal.’

Ronald Touw

GA TERUG NAAR NIEUWSOVERZICHT